بِقُوَّتَينِ الجاذِبَةِ و الدّافِعَةِ . مانند نفوذ غذا كه با تعامل دو قوه جاذبه و دافعه ممكن مىشود . و أمّا الأرواحُ ب . ارواح فهى أجسامٌ لَطيفَةٌ « 1 » تَحدُثُ من بُخاريَّةِ الأخلاطِ المَحمُودَةِ « 2 » و لَطافَتِها . و تَنقَسِمُ إلى : ارواح اجسام لطيفى هستند كه از بخارهاى بخشهاى لطيف خلطهاى نيك پديد مىآيند « 3 » و مانند نيروها بر سه قسم‌اند : روح طبيعى ، روح حيوانى ، و روح نفسانى . - طَبيعيَّةٍ ، و هى الّتى تَنفُذُ من الكَبِدِ في العُرُوقِ غَيرِ « 4 » الضَّوارِبِ إلى جَميعِ البَدَنِ . - روح طبيعى آن است كه به وسيله وريدها « 5 » از كبد به همه نقاط بدن مىرود . - و إلى حَيَوانيَّةٍ ، و هى الّتى تَنفُذُ في العُرُوقِ الضَّوارِبِ من القَلبِ « 6 » إلى - روح حيوانى آن است كه به وسيله شريانها از قلب به همه بدن مىرسد .

--> ( 1 ) . ب : ( لطيفة ) ساقطة . ( 2 ) . الف : ( المحمودة ) ساقطة . ( 3 ) . حكيم ارزاني در مفرح القلوب مىنويسد : « و طريق تولد روح چنان است كه خون چون در بطن ايسر قلب وارد مىشود و نضج مىيابد ، در آنجا لطيف مىشود و بعضي از اجزايش مستحيل به بخار لطيف مىگردد و روح همين است . و دليل بر آن كه تولد روح از اخلاط است ، تقويت وى است عند تناول غذا و ضعف وى هنگام قلت و فقدان غذا . و آنچه بعضي گفته اند كه روح از هواي مستنشق متولد مىگردد - كما صرح به جالينوس - غير معقول است . زيرا كه اگر چنين بودي ، در بقاي حيات بدون غذا استنشاق هوا كفايت مىنمود ، جهت وجود ماده روح كه هوا باشد و ليس فليس » . البته ، به اين سخن حكيم ارزاني مىتوان چنين ايراد كرد : « ففيه تامل . لان الارواح الثلاثة تختلف في ماهيتها و اختلاف الماهوي يقتضي الاختلاف في ما يتولد منه » . اين بحث را در كتاب امور طبيعيه در پزشكي ايراني خواهيم آورد . ( 4 ) . ب : الغير . ( 5 ) . منظور از وريدها وريد اجوف بايد باشد نه وريدهاي مقعّر كبد . ( 6 ) . ب : تنفذ من القلب فى العروق الضوارب .